Taqsimlangan generatsiyaning taqsimlovchi tarmoqlarda rele himoyasi ishiga ta’sirini tahlil qilish

Dolzarbligi: zamonaviy jahon energetikasi markazlashgan generatsiya tizimlaridan qayta tiklanuvchi energiya manbalarining (QTEM) ulushi yuqori boʻlgan taqsimlangan generatsiya tizimlariga oʻtish davrini boshdan kechirmoqda. Bu jarayon global ekologik kun tartibi hamda Parij kelishuvi doirasida issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish zaruratiga asoslanadi [1]. Soʻnggi yillarda Oʻzbekiston Respublikasi energetika sektorini transformatsiya qilishda sezilarli yutuqlarga erishmoqda. IRENA 2026 statistik maʼlumotlariga koʻra, mamlakatda QTEMning umumiy oʻrnatilgan quvvati 2025-yil oxiriga kelib 10 027 MVtga yetdi, 2016-yilda bu koʻrsatkich atigi 1 883 MVtni tashkil etgan edi [2]. “Oʻzbekiston Respublikasining 2019–2030-yillar davrida “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasi” va undan keyingi hujjatlarda QTEM quvvatini 27 GVtga yetkazish va 2030-yilga kelib umumiy energiya balansida “toza” energiya ulushini 40 foizga oshirish asosiy maqsad etib belgilangan [3]. Oʻn yillik oxiriga kelib mamlakat aholisi 39 million kishiga yetishi, elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyoj esa 120 TVt·soatgacha oshishi kutilmoqda [4]. Bu rejalarni amalga oshirish quyosh va shamol elektr stansiyalarini mavjud radial oʻrta kuchlanishli (6–35 kV) tarmoqlarga ommaviy ulashni nazarda tutadi. Biroq «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ balansida yuz ming kilometrdan ortiq liniyani tashkil etadigan bu tarmoqlar dastlab tizim podstansiyasidan isteʼmolchilarga bir yoʻnalishli quvvat oqimi bilan passiv rejimda ishlash uchun loyihalashtirilgan. QTEM qurilmalarining ulanishi bunday tarmoqlarni bir nechta taʼminot manbalariga ega faol tizimlarga aylantiradi, bu esa rele himoyasi va avtomatikasi (RHA) tizimlari faoliyatining asosiy tamoyillarini buzadi. Shuning uchun, taqsimlangan generatsiyaga ega tarmoqlarda himoyani o'rnatish uchun samarali algoritmlarni yaratish maqsadida qayta tiklanadigan energiya manbalarining rele himoyasining ishlashiga ta'sirini tahlil qilish muhimdir.

Maqsad: ushbu ishning maqsadi quvvat oqimi yoʻnalishi oʻzgarganda QTEM asosidagi elektr stansiyalarining qisqa tutashuv (QT) toklari parametrlariga va taqsimlash tarmoqlarida rele himoyasi ishlashiga taʼsirini tahlil qilishdan iborat.

Usullari: DIgSILENT PowerFactory dasturiy kompleksida modellashtirish va QT toklarini hisoblash hamda maksimal tok himoyasi (MTH) ustavkalarini aniqlash.

Natijalar: qiyosiy tahlil oʻtkazildi va taqsimlangan generatsiyaning taqsimlash tarmoqlarida rele himoyasi ishlashiga sezilarli taʼsiri aniqlandi, bu himoyalarni moslashuvchan sozlash algoritmlarini ishlab chiqishni talab etadi.