Elektr energiyasi iste’molini uzoq muddatli prognozlash uchun dastlabki ma’lumotlarni tasdiqlash

Dolzarbligi: elektr energetikasining hozirgi kundagi rivojlanishi iste’molchilarning talabdagi noaniqlikning oshishi, taqsimlangan energiya manbalarining ulushining ko‘payishi hamda yangi raqamli va aqlli texnologiyalarning joriy etilishi bilan kechmoqda. Bunday sharoitda elektr energiyasiga bo‘lgan uzoq muddatli talabni prognozlash strategik rejalashtirish, investitsiya qarorlarini asoslash, yangi energiya tizimlarini loyihalash hamda barqaror energiya rivojlanish strategiyasini shakllantirish uchun muhim vositaga aylanadi. Prognoz aniqligi tahlil va modellashtirish jarayonlarida foydalaniladigan dastlabki ma’lumotlarning sifatiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqdir. Avtomatlashtirilgan hisobga olish tizimlaridan olingan haqiqiy iste’mol ma’lumotlari ko‘pincha anomal qiymatda uchrashi, ma’lumotlarning yetishmasligi va texnik hamda tashkiliy sabablar bilan bog‘liq tizimli buzilishlarni o‘z ichiga oladi. Ma’lumotlarni tasdiqlash bosqichini e’tiborsiz qoldirish prognoz modellari buzilishiga olib kelishi mumkin. Bu esa quvvat ehtiyojlari, energiya ishlab chiqarish va yetkazib berish hajmlari, shuningdek, tarmoq infratuzilmasi hisoblarida xatoliklarga sabab bo‘ladi. Shu sababli, dastlabki ma’lumotlarni tasdiqlash uzoq muddatli talabni prognozlashning eng muhim bosqichi hisoblanadi va hisob-kitoblarning ishonchliligi hamda axborot to‘liqligini ta’minlaydi. O‘zgarishlarga chidamli statistik usullar, xususan, interkvartil oralig‘i tahlilidan foydalanish prognoz ssenariylarining ishonchliligini sezilarli darajada oshirishga va energetika sohasida noto‘g‘ri strategik qarorlar qabul qilish xavfini minimallashtirishga imkon beradi.

Maqsad: elektr energiyasini uzoq muddatli prognozlashga mo‘ljallangan matematik modellarni ishlab chiqishda foydalanish uchun dastlabki ma’lumotlarni tasdiqlashdir.

Usullari: interkvartil oralig‘i statistik usuli qo‘llanildi.

Natijalar: interkvartil oralig‘i (IQR) usulining qo‘llanilishi elektr energiyasi, harorat, aholi soni va YaIM bo‘yicha dastlabki ma’lumotlarda hech qanday chetlanmalar (anomaliyalar) yo‘qligini ko‘rsatdi. Bu ma’lumotlarning yuqori sifatli va barqaror ekanligini tasdiqlaydi hamda energiya iste’molini uzoq muddatli prognozlash bo‘yicha ishonchli modellarni yaratish uchun mustahkam asos bo‘lib xizmat qiladi.