O‘zbekiston quyosh elektr stansiyalaridagi markazlashtirilgan invertorlarning ishonchliligini baholash va nosozliklarni oldindan aniqlash tizimi

Dolzarblik: so‘nggi yillarda O‘zbekistonning qayta tiklanuvchi energiya salohiyatidan keng foydalanish jarayonida yirik quyosh elektr stansiyalarida markaziy invertorlarning ishonchliligi va barqaror ishlashi muhim muammo sifatida namoyon bo‘lmoqda. Markaziy invertorlar tizimning asosiy uzviy qismi bo‘lib, ularning ishdan chiqishi butun ishlab chiqarish jarayonining to‘xtashiga olib keladi. Statistik tahlillarga ko‘ra, invertor nosozliklari umumiy to‘xtashlarning 20–25 % ini tashkil etib, yiliga ishlab chiqarilgan elektr energiyasi hajmining 1,5–2,5 % gacha yo‘qotilishiga sabab bo‘lmoqda. Shu bois, markaziy invertorlarning parametrlarini doimiy kuzatib boruvchi, erta ogohlantiruvchi tizimlar va ishonchlilik bazasini yaratish bugungi kunda dolzarb ilmiy va amaliy masala hisoblanadi.

Maqsad: tadqiqotning asosiy maqsadi — markaziy invertorlarning ishonchliligi va samaradorligini oshirish, ekspluatatsiya vaqtida nosozliklarni oldindan aniqlash va energiya yo‘qotishlarini kamaytirish imkonini beruvchi parametrlar bazasiga asoslangan erta ogohlantirish tizimini ishlab chiqishdir. Shu bilan birga, yirik quyosh elektr stansiyalarida invertorlarning uzoq muddatli ishlash muddatini tahlil qilish, asosiy nosozlik turlarini aniqlash va prognozlash modellarini ishlab chiqish ham tadqiqotning muhim yo‘nalishlarini tashkil etadi.

Usullar: Tadqiqot davomida markaziy invertorlardan olingan ma’lumotlar asosida elektr ( ), issiqlik ( ), va ish rejimlari parametrlari tahlil qilindi. Ma’lumotlar SCADA tizimi orqali to‘planib, SQL formatdagi markaziy parametrlar bazasiga joylashtirildi. Invertor ishonchliligi eksponensial model asosida quyidagi formula orqali aniqlangan: bu yerda — invertorning ma’lum vaqt oralig‘ida nosozliksiz ishlash ehtimoli, — nosozlik chastotasi. Shuningdek, nosozliklarning statistik taqsimoti uchun Weibull modeli qo‘llanildi: bu yerda — o‘rtacha xizmat muddati, — eskirish koeffitsienti.

Natijalar: Tahlil natijalariga ko‘ra, taklif etilgan parametrlar bazasi va erta ogohlantirish tizimi joriy etilgandan so‘ng markaziy invertorlarning o‘rtacha samaradorligi 95,1 % dan 97,4 % gacha oshdi, yillik nosozliklar soni 21 % ga kamaydi, va o‘rtacha ta’mirlash vaqti (MTTR) 36 soatdan 20 soatgacha qisqardi. Shu bilan birga, ishlab chiqarilayotgan qo‘shimcha elektr energiyasi yillik 40–70 MWh ni tashkil etdi. Mazkur yondashuv real vaqt monitoringi, prognozlash va texnik xizmatni optimallashtirish imkoniyatlarini kengaytiradi.