110–220 kV kuchlanishli havo elektr uzatish liniyalarida elektr energiyasini uzatishning chegaraviy rejimlarini texnik-iqtisodiy tahlil qilish va approksimatsiyalash usullari

Dolzarbligi: 110–220 kV kuchlanishli havo elektr uzatish liniyalari mintaqaviy elektr energetika tizimlari va yirik sanoat korxonalari elektr ta’minotining asosiy tarkibiy qismlaridan biridir. Elektr yuklamalarining ortishi, iste’mol grafiklarining o‘zgarishi, yangi sanoat obyektlarining ulanishi va taqsimlangan generatsiyaning rivojlanishi liniyalar ish rejimlarining o‘zgaruvchanligini kuchaytirmoqda. Elektr energiyasi narxining oshishi esa texnik yo‘qotishlarni kamaytirish va maqbul yuklanish darajasini aniqlashning ilmiy-texnik hamda iqtisodiy ahamiyatini oshirmoqda.

Optimal rejimni aniqlashda tokning o‘rtacha qiymati bilan bir qatorda sutkalik va yillik yuklama grafiklari, maksimal yuklamadan foydalanish davomiyligi, iste’mol prognozi, atrof-muhit harorati, shamol tezligi, quyosh radiatsiyasi, o‘tkazgichlar va kontaktlarning texnik holati hamda liniyaning haqiqiy qarshiligi inobatga olinishi zarur. Ushbu omillar tok o‘tkazish qobiliyati, qizish, energiya yo‘qotishlari va ekspluatatsion ishonchlilikni belgilaydi.

Mazkur kompleks yondashuv texnik cheklovlarni majburiy shart, iqtisodiy samaradorlikni esa optimal yechimni tanlash mezoni sifatida qo‘llashga asoslanadi. Uning amalga oshirilishi texnik yo‘qotishlar va umumiy xarajatlarni kamaytirish, mavjud tarmoq imkoniyatlaridan samarali foydalanish, uskunalar xizmat muddatini uzaytirish hamda rekonstruksiya va modernizatsiyani ilmiy asosda rejalashtirishga xizmat qiladi. Bunda elektr ta’minotining talab etilgan ishonchliligi va elektr energiyasi sifati ta’minlanadi.

Maqsad: Elektr energiyasini uzatishning solishtirma diskontlangan xarajatlarini minimallashtirish mezoni asosida amaldagi 110–220 kV havo liniyalari faza o‘tkazgichlarining iqtisodiy optimal tok yuklamasi va oqilona tok zichligini aniqlash metodologiyasini ishlab chiqish hamda ilmiy asoslashdir.

Usullar: Tadqiqotda texnik-iqtisodiy va qiyosiy tahlil, iqtisodiy-matematik modellashtirish hamda optimallashtirish usullari qo‘llanildi.

Natijalar: Kesimning kattalashishi va yuklama grafigining zichlashishi yo‘qotishlarni kamaytirish hamda o‘tkazish qobiliyatidan samarali foydalanish orqali solishtirma xarajatlarni pasaytirishi asoslandi. Ko‘rib chiqilgan sharoitlarda 110 kV liniyalardagi solishtirma xarajatlar 220 kV liniyalardagidan o‘rtacha 10–12% yuqori bo‘ldi. Optimal tokdan har ikki yo‘nalishdagi sezilarli og‘ish xarajatlarni oshirishi sababli haqiqiy tokni optimal qiymatga nisbatan ±5% chegarada saqlash tavsiya etildi.