Modernizatsiya qilingan markazlashtirilgan issiqlik ta’minoti tizimining ekspluatatsion ko‘rsatkichlari: O‘zbekistonning Chirchiq shahrida avtomatlashtirilgan individual issiqlik punktlari bilan yopiq tizimga o‘tish jarayoni monitoringi natijalari

Dolzarbligi: Markaziy Osiyodagi sovet davridagi markaziy issiqlik ta’minoti infratuzilmasi odatda 35–40% dan ortiq tarmoqdagi issiqlik yo‘qotishlariga va qozonxonalarda 75% dan past samaradorlikka ega. Bunga o‘n yilliklar davomida kechiktirilgan texnik xizmat ko‘rsatish va eskirgan ochiq-gidravlik arxitektura sabab bo‘lgan. Mintaqadagi yirik modernizatsiya loyihalari bo‘yicha ilmiy kuzatuv ma’lumotlari juda kam.

Maqsad: tadqiqotning maqsadi modernizatsiyadan so‘ng K-1 issiqlik tarmog‘ining issiqlik samaradorligi va issiqlik yo‘qotishlaridagi o‘zgarishlarni miqdoriy baholash, tabiiy gaz, elektr energiyasi va tarmoq suvi sarfining kamayishini aniqlash, avtomatlashtirilgan individual issiqlik punktlarining issiq suv ta’minotini ta’minlash samaradorligi va iste’molchilar xarajatlariga ta’sirini baholash, shuningdek, modernizatsiyaning ekologik samaralarini hamda uning infratuzilmaning xizmat qilish muddatiga ta’sirini tahlil qilishdan iborat.

Usullari: ushbu kvazi-eksperimental “oldin-keyin” tadqiqot Chirqiq shahridagi “Yubileynaya” qozonxonasi (K-1) va uning 24 845 metrli taqsimot tarmog‘i bo‘yicha operatsion monitoring va energetik audit ma’lumotlarini tahlil qildi (aholisi 176 151). Jahon banki tomonidan moliyalashtirilgan intervensiya doirasida ochiq issiq suv tizimi o‘rniga oldindan izolyatsiya qilingan quvurlar va binolardagi avtomatlashtirilgan individual issiqlik punktlari joriy etildi. Asosiy samaradorlik ko‘rsatkichlari qozonning issiqlik samaradorligi, tarmoqdagi issiqlik yo‘qotishlari, tabiiy gaz va elektr energiyasi iste’moli, tarmoq suvini to‘ldirish talabi va CO₂ chiqindilarini o‘z ichiga oladi.

Natijalar: modernizatsiyadan so‘ng qozon samaradorligi 83% dan 92–95% gacha oshdi. Tarmoqdagi issiqlik yo‘qotishlari ~ 40% dan 15–20% gacha kamaydi. Yillik tabiiy gaz iste’moli 25–30% ga qisqardi (loyiha bo‘yicha umumiy tejash yillik 320 mln m³ ga yetishi mumkin). Nasoslarning chastota o‘zgartirgichlari joriy etilishi natijasida elektr energiyasi iste’moli 15–20% ga (~ 85 mln kVt·soat/ yil) kamaydi. Tarmoq suvini to‘ldirish talabi 60–75% ga qisqardi. CO₂ chiqindilari taxminan 30% ga kamaydi