Sof yuklamani prognozlash aniqligining energetika tizimi quvvat zaxirasi oqilona darajasiga ta’sirini tadqiq etish

Dolzarbligi: zamonaviy elektr energetika tizimlarining rivojlanishi qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushining ortib borishi bilan tavsiflanadi. Ularning ishlab chiqarish quvvatining o‘zgaruvchanligi elektr energetika tizimi rejimlarining noaniqligini oshiradi. Bunday sharoitda elektr energiyasi iste’moli va o‘zgaruvchan qayta tiklanuvchi energiya manbalari ishlab chiqarish quvvatining o‘zgarishini hisobga oluvchi sof yuklamani aniq prognozlash muhim ahamiyat kasb etadi. Sof yuklamani prognozlashdagi xatoliklar elektr energetika tizimi rejimlarini rejalashtirishdagi noaniqlikning asosiy omillaridan biri bo‘lib, rostlovchi zaxiraning zarur hajmiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Prognozlash xatoligining ortishi qo‘shimcha quvvat zaxirasini shakllantirish zaruratini yuzaga keltiradi. Shu bilan birga, ortiqcha zaxirani saqlash mavjud rostlovchi resurslardan samarasiz foydalanishga olib keladi. Aksincha, zaxira hajmining yetarli bo‘lmasligi sof yuklamaning haqiqiy og‘ishlarini qoplamaslik ehtimolini va rostlash quvvati tanqisligi yuzaga kelish xavfini oshiradi. Mavjud yondashuvlarda prognozlash xatolarini qoplash ehtimolligi ko‘pincha oldindan belgilangan me’yoriy yoki statistik qiymatlar asosida qabul qilinadi. Bunda prognozlash sifatining o‘zgarishi, ya’ni xatoliklarning miqdori va taqsimoti, xatoliklarni qoplash ehtimolligi bilan zarur rostlovchi zaxira hajmi o‘rtasidagi oqilona nisbatga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu sababli sof yuklamani prognozlash aniqligining elektr energetika tizimidagi oqilona rezerv darajasiga ta’sirini tadqiq etish dolzarb ilmiy-amaliy masala hisoblanadi. Mazkur bog‘liqlikni aniqlash prognozlashning haqiqiy sifatini hisobga olgan holda xatolarni qoplash ehtimolligini tanlash va zarur rostlovchi zaxira hajmini asoslash imkonini beradi. Bu esa elektr energetika tizimida rostlashning talab etiladigan ishonchlilik darajasini ta’minlash bilan birga mavjud energetik resurslardan oqilona foydalanishga xizmat qiladi.

Maqsad: elektr energetika tizimining sof yuklamasini prognozlash aniqligi zaxiraning oqilona darajasiga ta’sirini tahlil qilish hamda zaxira resurslarining oqilona hajmida rostlashning talab etiladigan ishonchliligini ta’minlaydigan prognozlash xatoliklarini qoplash ehtimolligini asoslash.

Usullari: statistik tahlil va prognozlash usullaridan foydalaniladi.

Natijalar: xatolarni qoplashning bir xil, ya’ni 93,5 % darajasida, Random Forest modelidan foydalanish ARMAX modeliga nisbatan umumiy rostlovchi zaxira hajmini 1441 MVtdan 1018 MVtgacha, ya’ni 423 MVtga (29,36 %) kamaytirish imkonini beradi. Eng katta kamayish pastga yo‘nalgan rostlovchi zaxirada kuzatiladi: uning qiymati 967 MVt dan 555 MVt gacha kamayib, 412 MVtga (42,56 %) qisqaradi. Yuqoriga yo‘nalgan rostlovchi zaxira esa deyarli o‘zgarmaydi - 474 MVtdan 462 MVtgacha, ya’ni 11,51 MVtga (2,43 %) kamayadi.