Tiristorli boshqariluvchi reaktiv quvvat kompensatorlarida energiya samaradorlik masalalari

Dolzarbligi: Temir yo‘l elektr ta’minoti tizimlarida tortish yuklamalari poyezdlarning harakat rejimiga bog‘liq holda keskin o‘zgarib turadi, bu esa kontakt tarmoq va tortuvchi nimstansiyalarda reaktiv quvvat miqdorining ortishiga olib keladi. Reaktiv quvvatning yuqori bo‘lishi kuchlanish pasayishiga, quvvat koeffitsientining kamayishiga va elektr energiyasi sifatining yomonlashishiga sabab bo‘ladi. Reaktiv quvvat kompensatsiya tizimlarida yuzaga keladigan nosozliklar tortish jarayonining barqarorligiga ta’sir qiladi, poyezdlar tezligining pasayishi va yuk tashish hajmining qisqaradi. Amaldagi an’anaviy kompensatsiya vositalari temir yo‘l tizimlariga xos bo‘lgan o‘zgaruvchan va nosimmetrik yuklamalar sharoitida yetarli aniqlik va tezkorlikni ta’minlamaydi. Shu sababli temir yo‘l elektr ta’minoti tizimlari uchun reaktiv quvvatni tezkor, ishonchli va energiya samarador usulda kompensatsiya qiluvchi qurilmalarni tadqiq etish dolzarb hisoblanadi.

Maqsad: Mazkur tadqiqotning maqsadi temir yo‘l elektr ta’minoti tizimlarida reaktiv quvvatning kuchlanish barqarorligi va quvvat koeffitsientiga ta’sirini ilmiy asosda tahlil qilish, tiristor orqali boshqariladigan kondensator asosidagi reaktiv quvvat kompensatsiya tizimining ishlash xususiyatlarini baholash hamda uning energiya samaradorligi va ishonchlilik ko‘rsatkichlarini oshirish imkoniyatlarini aniqlashdan iborat.

Usullar: Tadqiqotda reaktiv quvvatni aniqlash va baholash uchun sinusoidal elektr zanjirlar nazariyasiga asoslangan aktiv, reaktiv va to‘liq quvvat formulalaridan foydalanildi. Reaktiv quvvatni real vaqt rejimida hisoblash va boshqarish maqsadida Akagi tomonidan taklif etilgan oniy quvvat nazariyasi asosida matematik model tuzildi va tezkor boshqaruv algoritmlariga mosligi asoslandi. Turli reaktiv quvvat kompensatorlarining texnik xususiyatlari solishtirma tahlil qilindi. Tiristor orqali boshqariladigan kondensator qurilmasida issiqlik ajralishi, termik qarshilik zanjiri, tabiiy va majburiy havo hamda suyuqlik yordamida sovitish usullari, shuningdek, kommutatsiya jarayonlari qisqacha tahlil qilindi.

Natijalar: Tiristor orqali boshqariladigan kondensatorni yulduzsimon ulanish sxemasida qo‘llashning texnik afzalliklari aniqlandi. Ushbu ulanish har bir faza bo‘yicha reaktiv quvvatni alohida kompensatsiya qilish imkonini berib, uch fazali nosimmetrik yuklama sharoitida kuchlanish barqarorligini ta’minlashda samarali ekanligi isbotlandi. Tadqiqot natijalari kompensatsiya tizimining umumiy samaradorligi faqat elektr sxema tanloviga emas, balki tiristorlarning issiqlik rejimi, sovitish tizimining ishonchliligi va texnik xizmat ko‘rsatishning to‘g‘ri tashkil etilishiga bevosita bog‘liq ekanini ko‘rsatdi.