Yirik quvvatli shamol elektr stansiyalarini monitoring va prognoz asosli diagnostika qilishning dolzarb muammolari

Dolzarblik: yirik shamol elektr stansiyalarining soni va quvvati ortib borayotgani ularning barqaror ishlashini, nosozliklarni erta aniqlashni va himoya tizimlarining ishonchliligini ta’minlashni dolzarb masalaga aylantirdi. Ayniqsa, shamol turbinalarining balandligi, murakkab elektr tuzilmasi va chaqmoq urish xavfining yuqoriligi sababli chaqmoqdan himoya tizimlarining ishonchliligi butun energetik tizim xavfsizligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, yirik shamol parklaridagi nosozliklarning 25–30 % gacha bo‘lgan qismi aynan chaqmoq zarbasi, o‘ta kuchlanishlar va izolyatsiya buzilishlari bilan bog‘liq. Shu sababli shamol turbinalarida real vaqt monitoringi, sun’iy intellektga asoslangan prognozlash va nosozliklarni erta aniqlash tizimlarini yaratish ilmiy va amaliy jihatdan muhim ahamiyat kasb etadi.

Maqsad: yirik shamol elektr stansiyalarida chaqmoqdan himoya tizimlarining ishonchliligini baholash, SCADA ma’lumotlari asosida turbina holatini real vaqt rejimida monitoring qilish va AI asosidagi prognozli diagnostika algoritmlarini ishlab chiqish orqali ekspluatatsiya samaradorligini oshirishdan iborat.

Usullar: tadqiqotda shamol tezligi , rotor aylanish tezligi , aktiv quvvat , harorat va yerga ulanish qarshiligi kabi parametrlar asosida kompleks monitoring tizimi ishlab chiqildi. Chaqmoqdan himoya modelida o‘tkazilgan tok va kuchlanish orasidagi bog‘lanish quyidagi ifoda bilan hisoblandi: , nosozlik ehtimolligi esa Weibull funksiyasi orqali baholandi: , Bundan tashqari, turbinaning umumiy degradatsiya indeksi quyidagi ifoda yordamida aniqlanib, holatida erta ogohlantirish signali shakllantirildi: .

Natijalar: tahlillar shuni ko‘rsatdiki, ishlab chiqilgan monitoring va diagnostika tizimi chaqmoqdan himoya tizimidagi nosozliklarni aniqlash aniqligini 23–27 % ga oshirdi, turbinalarning yillik ishlamay qolish vaqtini 20 % ga qisqartirdi hamda ekspluatatsiya samaradorligini 3,4 % ga yaxshiladi. Ayniqsa, real vaqt rejimida yerga ulanish qarshiligini nazorat qilish va o‘tkazuvchanlikni dinamik baholash orqali izolyatsiya buzilishlarining oldini olish imkoniyati yaratildi. Taklif etilgan yondashuv yirik shamol elektr stansiyalarining ishonchliligini oshirish, texnik xizmat muddatini optimallashtirish va energiya ishlab chiqarishdagi yo‘qotishlarni kamaytirish imkonini beradi.